Nhà Thờ Thái Hà
Trong quá trình trùng tu gần Madrid, một tài liệu được cất giấu đã thuật lại việc cải táng năm 1947 của một linh mục bị sát hại trong những ngày đầu của Nội chiến Tây Ban Nha.
Gần 90 năm sau khi Nội chiến Tây Ban Nha bùng nổ, một phát hiện bất ngờ bên trong một nhà thờ giáo xứ nhỏ gần Madrid đã làm sống lại một chương đau thương mà nhiều người tưởng rằng đã được ghi chép đầy đủ. Trong đợt trùng tu gần đây tại nhà thờ Santa María del Castillo ở Campo Real, các công nhân đã phát hiện một chai thủy tinh được giấu kín bên cạnh một ngôi mộ. Bên trong là một tờ giấy gấp lại – một biên bản chính thức ghi lại cái chết của một linh mục Công giáo trong những ngày hỗn loạn đầu tiên của cuộc chiến.
Phát hiện này lần đầu được nhà báo Tây Ban Nha José Melero Campos loan tin trên COPE, đài phát thanh Công giáo của Tây Ban Nha, và sau đó được giới chức giáo phận xác nhận. Như Melero Campos nhận định, đây là một lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng còn biết bao chứng từ cá nhân của thời Nội chiến vẫn còn bị chôn vùi – theo nghĩa đen.
Đối với độc giả ngoài Tây Ban Nha, cần có bối cảnh lịch sử. Nội chiến Tây Ban Nha (1936–1939) không chỉ là cuộc xung đột giữa những quan điểm chính trị đối nghịch về tương lai đất nước, mà còn kéo theo một làn sóng bách hại tôn giáo dữ dội tại các vùng do phe Cộng hòa kiểm soát. Các nhóm thế tục cực đoan và Marxist xem Giáo hội Công giáo như biểu tượng của trật tự xã hội cũ. Trong tình trạng pháp luật sụp đổ sau cuộc nổi dậy quân sự thất bại vào tháng 7 năm 1936, nhiều linh mục, tu sĩ nam nữ và giáo dân bị bắt giữ, trục xuất hoặc xử bắn không qua xét xử. Việc cử hành phụng tự công cộng bị cấm ở nhiều nơi, và hàng ngàn nhà thờ – cùng thánh tích và tác phẩm nghệ thuật – đã bị cướp phá, đốt cháy hoặc hủy hoại.
Hàng ngàn vị tử đạo
Hàng ngàn người bị sát hại trong Nội chiến Tây Ban Nha đã được Giáo hội công nhận là các vị tử đạo và đã được phong chân phước; hàng ngàn trường hợp khác vẫn đang trong tiến trình xem xét.
Những cuộc tử đạo ấy thường mang tính tàn bạo, và câu chuyện của cha Rodríguez chỉ là một trong rất nhiều trường hợp tương tự.
Các Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Bênêđictô XVI, Phanxicô và Lêô đều đã công nhận các cuộc tử đạo tập thể của các tín hữu trong giai đoạn này.
Thị trấn nông nghiệp Campo Real, nằm về phía đông nam Madrid, rơi vào tay phe Cộng hòa trong những tuần đầu của cuộc chiến. Linh mục chánh xứ của thị trấn, cha Valentín Rodríguez Cañas, đã bị xử bắn ngày 29 tháng 7 năm 1936, khi mới 36 tuổi. Ngày nay, Giáo hội Công giáo nhìn nhận ngài là Đấng Tôi Tớ Chúa – giai đoạn đầu tiên trong tiến trình phong thánh.
Chai thủy tinh được tìm thấy trong đợt trùng tu nhà thờ đã được đặt cạnh phần mộ của ngài vào năm 1947. Theo nội dung tài liệu bên trong – hiện đang được một nhà khảo cổ nghiên cứu tại Tòa Tổng Giám mục Alcalá de Henares – đó là biên bản ghi lại việc khai quật và xác nhận hài cốt của cha Rodríguez hơn mười năm sau khi ngài qua đời.
Như Melero Campos thuật lại, văn bản này chính xác đến lạnh lùng, không một lời cảm xúc. Nó liệt kê những người có mặt tại nghĩa trang hôm ấy: các linh mục, thẩm phán địa phương, thư ký thị trấn, một dược sĩ và người đào huyệt. Khi mở ngôi mộ, biên bản ghi nhận rằng những xáo trộn trước đó đã làm di dời một số phần xương. Tuy vậy, vẫn tìm thấy các di cốt có thể nhận dạng, gồm một phần hộp sọ, xương sườn, mảnh y phục – và cả đạn cùng mảnh đạn từ những vũ khí đã giết ngài.
Ngày 20 tháng 6 năm 1947, hài cốt của cha Rodríguez được long trọng rước từ nghĩa trang thị trấn về nhà thờ giáo xứ. Sau đó là Thánh lễ an táng trọng thể, với sự hiện diện của chính quyền dân sự và đông đảo giáo dân. Chỉ lúc ấy, vị linh mục mới được an táng bên trong chính ngôi thánh đường mà ngài từng phục vụ.
Trong một đất nước mà ký ức về Nội chiến vẫn còn gây chia rẽ và căng thẳng chính trị, tài liệu này tránh mọi ngôn từ tranh luận hay lên án. Nó chỉ đơn giản ghi lại những gì đã xảy ra, ai đã hiện diện, và cách một cộng đoàn đón nhận lại người mục tử đã hy sinh của mình.
Daniel Esparza – aleteia.org
