Nhà Thờ Thái Hà
Từ năm 2020, Đức Thánh Cha Phanxicô đã thành lập một ủy ban nghiên cứu nhằm xem xét vấn đề lịch sử và khả năng truyền chức phó tế cho phụ nữ. Đây không phải là ủy ban đầu tiên được giao phó nhiệm vụ này, nhưng là nhóm tiếp nối công việc của một ủy ban trước đó. Ủy ban gồm năm phụ nữ và năm nam giới, theo tường thuật của Gina Christian.
Sau nhiều năm làm việc, ủy ban đã hoàn tất một bản báo cáo tóm lược dưới hình thức thư gửi Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Báo cáo được đệ trình lên Đức Tân Giáo hoàng vào tháng 9 năm 2025 và được công bố theo yêu cầu của ngài vào ngày 4 tháng 12 năm 2025.
Không gây bất ngờ, dựa trên kết quả nghiên cứu, ủy ban đã bỏ phiếu chống lại việc cho phép phụ nữ lãnh nhận Bí tích Truyền Chức Thánh qua bậc phó tế. Trước đó, chính Đức Thánh Cha Phanxicô cũng đã công khai trả lời “không” một cách dứt khoát về khả năng có phó tế nữ được truyền chức, trong cuộc phỏng vấn với nhà báo Norah O’Donnell của đài CBS phát sóng ngày 20 tháng 5 năm 2024. Đoạn phỏng vấn này sau đó đã lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội.
Trong báo cáo, Chủ tịch ủy ban là Đức Hồng y Giuseppe Petrocchi đã trình bày các điểm thảo luận chính, kèm theo chi tiết về những cuộc bỏ phiếu được tiến hành trong từng giai đoạn, liên quan đến việc chấp thuận hay bác bỏ các luận đề khác nhau. Ngay từ năm 2021, ủy ban đã nhất trí thông qua luận đề sau:
“Trong tình trạng hiện nay của các nghiên cứu lịch sử cũng như hiểu biết của chúng ta về các chứng từ Kinh Thánh và Giáo phụ, có thể khẳng định một cách hợp lý rằng phó tế nữ, vốn phát triển không đồng đều tại các vùng khác nhau của Hội Thánh, không được hiểu như sự tương đương đơn thuần với phó tế nam, và dường như không mang đặc tính bí tích.”
Vấn đề này cho thấy rõ sự khác biệt giữa tín điều và thần học.
Bản báo cáo tóm lược không trình bày đầy đủ các dữ liệu chi tiết làm nền tảng cho kết luận. Tuy nhiên, rõ ràng ủy ban đang đối diện với những bằng chứng cho thấy trong một số cộng đoàn Hội Thánh sơ khai từng có những phụ nữ được gọi là “phó tế”. Vấn đề then chốt nằm ở chỗ: danh xưng ấy mang ý nghĩa gì.
Nhắc đến Rôma 16,1, bà Charlotte Allen lưu ý rằng:
“Chúng ta biết đến bà Phoebê, ‘phó tế của Hội Thánh’, được thánh Phaolô nhắc đến trong thư gửi tín hữu Rôma. Nhưng danh từ Hy Lạp diakonos mà thánh Phaolô sử dụng – vốn không có dạng giống cái riêng trong tiếng Hy Lạp cổ điển – vào thế kỷ thứ nhất có nghĩa là ‘người phục vụ’. Chính danh từ này cũng được dùng trong Tin Mừng Gioan (2,3.9) để chỉ những người phục vụ đổ nước vào chum tại tiệc cưới Cana.”
Charlotte Allen cho biết thêm rằng một trong những nhiệm vụ phổ biến của các phụ nữ này là giúp đỡ trong việc rửa tội cho phụ nữ trưởng thành. Lý do là vì việc rửa tội thời đó được cử hành bằng cách dìm mình hoàn toàn trong nước và người lãnh bí tích thường ở trong tình trạng không mặc y phục; do đó, “sẽ gây gương xấu nếu một linh mục nam trực tiếp dìm một phụ nữ trần truồng xuống nước”.
Liên quan đến phụng vụ, bà cũng ghi nhận rằng “các nữ phó tế đôi khi hỗ trợ các linh mục trong phụng vụ”, điều không hiếm gặp nơi các nữ tu, vốn chỉ tiếp xúc với nam giới qua vị linh mục phục vụ họ. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng họ tương đương với các phó tế nam như chúng ta hiểu ngày nay – những người công bố Tin Mừng trong phụng vụ, giảng lễ, cử hành hôn phối hay thi hành các thừa tác vụ chính thức khác.
Vì thế, bản báo cáo trích dẫn kết luận của ủy ban:
“Khi các nguồn tư liệu được đánh giá một cách toàn diện, theo nguyên tắc diễn giải dựa trên sự hiệp nhất hữu cơ của Truyền thống, có thể kết luận rằng, nhìn chung, phó tế nữ được hiểu như một thừa tác vụ đặc thù (sui generis). Thừa tác vụ này – khác với giám mục, linh mục và phó tế được truyền chức cho nam giới – không thuộc dòng kế vị Tông truyền.”
Tháng 7 năm 2022, ủy ban tiếp tục tiến hành một cuộc bỏ phiếu khác. Kết quả là bảy phiếu thuận và một phiếu chống cho tuyên bố sau:
“Tình trạng hiện nay của các nghiên cứu lịch sử và thần học, xét trong mối liên hệ hỗ tương của chúng, loại trừ khả năng tiến tới việc chấp nhận phụ nữ vào bậc phó tế được hiểu như một cấp của Bí tích Truyền Chức Thánh. Dưới ánh sáng của Thánh Kinh, Truyền thống và Huấn quyền Hội Thánh, đánh giá này là vững chắc, dù hiện nay vẫn chưa cho phép đưa ra một phán quyết dứt khoát như trường hợp truyền chức linh mục.”
Trong phiên họp cuối cùng vào tháng 2 năm 2025, ủy ban đã tiếp nhận các bản lập luận bằng văn bản từ bên ngoài, cả ủng hộ lẫn phản đối việc truyền chức phó tế cho phụ nữ. Theo yêu cầu của Thượng Hội đồng, bất cứ ai cũng có thể gửi ý kiến đóng góp. Tuy nhiên, “chỉ có 22 cá nhân hoặc nhóm gửi bài, đến từ một số rất ít quốc gia”.
Bản báo cáo sau đó trình bày vắn tắt các lập luận ủng hộ phó tế nữ, chủ yếu xoay quanh các vấn đề thuộc nhân học thần học. Tuy nhiên, thư tóm lược nhận định rằng “những quan điểm này thường mâu thuẫn với Truyền thống của Hội Thánh Công giáo (và Chính Thống giáo), vốn chỉ chấp nhận nam giới đã chịu Phép Rửa lãnh nhận Bí tích Truyền Chức Thánh”.
Theo nhà báo Luke Coppen, các thành viên ủy ban đã được yêu cầu bỏ phiếu về một tuyên bố cho rằng tính nam của Đức Kitô là yếu tố cấu thành căn tính bí tích. Kết quả bỏ phiếu chia đều: năm thuận và năm chống. Tuyên bố cụ thể như sau:
“Tính nam của Đức Kitô, và do đó tính nam của những người lãnh nhận Bí tích Truyền Chức Thánh, không phải là yếu tố ngẫu nhiên, nhưng là phần không thể tách rời của căn tính bí tích, nhằm bảo toàn trật tự cứu độ thần linh trong Đức Kitô. Việc thay đổi thực tại này không đơn thuần là điều chỉnh một thừa tác vụ, nhưng là làm gián đoạn ý nghĩa hôn ước của ơn cứu độ.”
Nói cách khác, ủy ban không đạt được đồng thuận về việc liệu việc chỉ truyền chức cho nam giới có nền tảng trực tiếp nơi việc Đức Giêsu là nam giới hay không – hoặc ít nhất là không đồng thuận về việc công bố một tuyên bố chính thức theo hướng đó.
Ở phần cuối báo cáo, Đức Hồng y Petrocchi đưa ra suy tư cá nhân, mô tả hai lập trường thần học đối nghịch. Một lập trường cho rằng việc truyền chức phó tế là “ad ministerium” (hướng tới phục vụ), chứ không phải “ad sacerdotium” (hướng tới chức tư tế), từ đó mở ra khả năng phong phó tế nữ. Lập trường kia nhấn mạnh sự hiệp nhất của Bí tích Truyền Chức Thánh và ý nghĩa phu thê của ba cấp bậc (phó tế, linh mục, giám mục), nên bác bỏ giả thuyết về phó tế nữ. Lập trường này chỉ ra rằng Truyền Chức Thánh có ba cấp độ, chứ không phải ba bí tích riêng biệt.
Nhìn chung, có sự đồng thuận rộng rãi rằng phụ nữ không được nhận vào bậc phó tế, nhưng lý do thần học chính xác cho lập trường này vẫn cần được đào sâu và làm rõ hơn.
Đức Hồng y Petrocchi kêu gọi “một cuộc khảo cứu nghiêm túc và sâu rộng về chính phó tế đoàn”, tức là về căn tính bí tích và sứ mạng Giáo hội của phó tế, nhằm làm sáng tỏ những khía cạnh cơ cấu và mục vụ hiện chưa được xác định đầy đủ. Ngài cũng nhấn mạnh rằng mọi hình thức phục vụ trong Hội Thánh – có chức thánh hay không – đều phải bắt nguồn từ “diakonia” của Bí tích Thánh Tẩy và mang chiều kích “Đức Maria”.
Kết luận chung rút ra từ báo cáo là: có sự đồng thuận rõ ràng về kết quả, nhưng chưa có sự thống nhất hoàn toàn về cách diễn giải thần học. Đây là một ví dụ tiêu biểu cho sự khác biệt giữa tín điều – chân lý được mặc khải – và thần học – nỗ lực học thuật nhằm hiểu và diễn giải chân lý ấy. Việc chấp nhận chân lý không nhất thiết đồng nghĩa với việc đã có một cách giải thích thần học hoàn toàn thống nhất.
